Бейсенбі, Қыркүйек 21

Author: altyalash

Ұлықбек Есдаулеттің өлеңдері

Ұлықбек Есдаулеттің өлеңдері

Әдебиет
Тiлтұмардай көгершiн мен кептерге, Тұрымтайдың теперiшi өткенде, Тұтамдай сөз өткiзе алмай өктемге, Теңдiк үшiн тебiскендей Тептерде, Ерулiге қарулы сай сәттерде, Қырып-жойып оқпанмен де, оқпен де, Құмбыл халық қара қанға бөккенде, Қанды жұма қасiретi жеткенде, Жер-жаһанда iшiн тартып көп пенде, Дүниенi дүбiр кернеп кеткенде, Ортекелер орғығандай бөктерге Өлеңдерiм өрiп шықты дәптерге... Өртке, дертке, сертке малған – қысса-жыр, Шыңыраудан қайнап шыққан құса бұл, Оу, Алашым, ақыныңды шет көрме... Жүргiзе алмас перғауынға Мұса әмiр, Әмiр етсе – Жаратқанның iсi әдiл... Шерiн төккен шайырда жоқ бет-перде, Тiлiне ешкiм сала алмайды тұсауыл!   Намыс туралы баллада Бiздiң көлде қамыс бар едi Жайқалған. Бiздiң елде намыс бар едi Найқалған. Нар қамыс кет
Қаржаубай Сартқожаұлы. Ежелгі түркілердің көне саз аспаптары

Қаржаубай Сартқожаұлы. Ежелгі түркілердің көне саз аспаптары

Руханият
  Белгілі түрколог ғалым Қаржаубай Сартқожаұлы 70-ке толды. СІЗДІҢ  ХХІ ғасырдың басында түркітану саласына сіңірген ұшан теңіз еңбегіңіз ұлтымыздың тарихи санасының жаңғыруына, жас ғалымдардың тың зерттеулеріне әлі талай негіз болары сөзсіз. Шығармашылық толағай табыстар тілейміз!                                                                                                                 "Алты Алаш" редакция алқасы 2008 жылы жазда Орталық  Моңғолияның  Баян-хонғор (Байқоңыр) аймағының Ғалуты (Қазды көл) деген жеріндегі сағана тастағы жазуға тап болдық.  Онда: «Ізгілік-чор сегіз түрлі аспапты меңгергендіктен [оның құрметіне]  қатты тастан  ғибадатхана (барық) орнаттық» (4.  603-606 бет). Бұл жәдігерлік б.з. VІІ-VІІІ ғғ. мұрасы-тын. Өйтсе, Көк түрік дәуірінде ұлы сазгер Ізг
Серік Мұратхан       Алашорда үкіметі және  Шығыс Түркістан қазақтары

Серік Мұратхан Алашорда үкіметі және Шығыс Түркістан қазақтары

Алты Алаш
Қазақ осы заманғы тарихында өз орнын ойып тұрып алған, алты Алаштың арманын бөліп-жармай, ортақ көтерген, тұтас Алаш ұранды Қазақтың басын біріктіргісі келген бірден-бір қозғалыс – Алаш Орда қозғалысы. Бірден-бір үкімет ол – Алаш-Орда үкіметі. Алаш  партиясы мен Алаш орда үкіметі, Алаш қайраткерлері туралы аға буын,  орта буын құлшына еңбектеніп жүр. Тіпті саясат сахынасына енді қадам басқан орта-жаңа буын саясаткерлерде өз имидждерін қалыптастырып, халық алдындағы бет-беделін көтеру үшін Алашордашыларды қалқан ететін кезге жеттік. Бір есептен бұл да жетістік. Біздің бүгінгі Қазақстан қоғамында кеше ауызға алу қылмыс болып саналған Алашордашыларды зерттеу, мадақтау, таныту абырой, мәртебе болса одан артық бақыт бар ма? Бұл да болса тәңір берген тәуелсіздіктің  баға жетпес тартуы болса кере
Өлмейтін өсиет

Өлмейтін өсиет

Алты Алаш
Өмірі өлмейтін өсиет! Себебі, беретін ғибраты әліге дейін бір мысқал да кемімеген. Ұлықпан ұзақ уақыт сапар шегерінде ұлына үш түрлі өсиет қалдырып: – Әйеліңе сырыңды айтпа, жаңа байығаннан қарыз алма, әкімнің нөкерімен дос болма, – дейді. Баласы әкесінің айтқандарын тексеріп көргісі келді. Сосын, бір қойды сойып, етін қапқа салып, қанын сорғалатып үйіне келді. Әйелі:– Бұл не? – деп сұрады. Ері: – Түзде бір кісімен ерегісіп, байқамай өлтіріп алдым. Қаптағы соның денесі. Қораға көмейік, сен ешкімге айтпа, – деді. Ертесіне жаңа байыған танысынан әдейі қарыз алды. Арғы күні әкімнің Дәруһа нөкерін қонаққа шақырып, онымен дос болды. Бір күн отбасында ойламаған жерден жанжал туады. Әйелі екеуі біраз жерге барысады. Әйелі шыдамай кетіп: – Құдайыңды ұмытайын деген екенсің. Қылмысыңды әшкерелеп,
Мағжан Жұмабаевтің  салт-дәстүр жырлары

Мағжан Жұмабаевтің салт-дәстүр жырлары

Әдебиет
Бесік жыры Күнім, айым, Еркетайым, Бөлейін енді. Тыста дауыл, Жатқан ауыл, Ұйқың да келді. Жұмсақ бесік, Жылы төсек, Жата ғой, қозым, Әлди, бөпем, Әлди, бөпем, Ұйықта, жұм көзің. Құлыншақтар, Қозы, лақтар – Бәрі-ақ ұйқыда. Сен – жұлдызым, Сен – көз нұрым, Кір тәтті ұйқыға. Сая жаным, Балапаным, Соқсын дауыл, жел, Болма алаң, Сүйген анаң Сақтар, анық біл Беу-беу, бөпем, Беу-беу, бөпем,                 Әлди, әлди-ай! Сәулем, еркем, Күні ертең                 Толарсың сен ай. Пісіп алмам, Толып бағлан,                 Жүгіріп жүрерсің. Сұлу сүйрік, Жорға жүйрік                 Тайға мінерсің. Қара жарғақ, Түлкі тымақ Шоқтап киерсің. Қуанып, қалқам, Ерке марқам,                 Қысып сүйермін. Мініп тұ
Нұрбол ҚАБИ. Мағжанның жұмбақ өлімі туралы аңыз бен ақиқат

Нұрбол ҚАБИ. Мағжанның жұмбақ өлімі туралы аңыз бен ақиқат

Алты Алаш
 Мағжан Жұмабаев 1938 жылы атылды ма? Бастауыш сыныпта – ана тілін, орта буында – әдебиетті оқыдық. Бала күнімнен Мағжанды сүйіп оқушы едім. Шығармаларын ерекше қызығып оқыдым, патриоттық рухқа толы өлеңдерінен нәр алдым. Соңғы кездері мені бір сұрақ мазалап жүр. Барлық оқулықтарда Мағжанның өмірбаяны қысқа жазылатын, тиісішне бір ғана сөйлеммен аяқталатын. Әлі де солай. Онда: Мағжан Жұмабаев 1938 жылы наурыз айының 19-ы күні қайтыс болған делінеді. Мәселе әдебиет кітаптары яки Мағжан туралы тараудың қалай аяқталуында да емес, мәселе мынада болып отыр. Кейінгі кезде "Репрессияда Мағжан, Сәкен, Міржақыптар тірі қалған" деген сөздер ауыздан-ауызға айтылып та, жазба беттерінде жарыса жазылып та жүр. Жел тұрмаса – шөтпің басы қимылдамасы анық. Сәкен Сейфуллин, Міржақып Дулатовтар туралы сәл к
Ықылас Ожайұлы   Қара өлең – тұтас ұлттың рухани генефоны

Ықылас Ожайұлы Қара өлең – тұтас ұлттың рухани генефоны

Әдебиет
Қара өлең – ықылым замандардың елегінен өткен, бір ғана автордың емес, тұтас ұлттың рухани генефоны. Дәлірек айтсақ, тектік негізі мен жаралымы. Эпостарға ЕС жұпарлап, қара өлеңге КІНДІК байламайынша қолға қалам алуға болмайды. Емлесі (жазылуы) қазақша дегеніңіз болмаса, ойын (мазмұнын) адам түсінбейтін, бейнебір тәржімә іспетті тексіз (генетикадан ада) өлеңдердің қаулап кетуінің түпкі тіні осында жатыр. Біз Алла жеткірсе бұл тақырыпқа қайыра оралып, сол шіркіндердің атын атап, өңін түстей отырып жеке-жеке жіліктейтін боламыз. Қысқасы, сөзуар, күшеншек, қолдан түнеріп өлең құрайтын «ақынсымақтарға» ШЫН ӨЛЕҢНІҢ мәртебесі осылай болады деген мақсатпен қара өлеңнің ғашықтық саласынан бірер шумақтар ұсынып отырмын... Жылқым жусар сәскеде Шаппакөлге, Жаным сергір сен жақтан соққан ж
Тұрсынхан Зәкенұлы     Мемлекетшілдік ежелгі Ғұн империясында да болған.

Тұрсынхан Зәкенұлы Мемлекетшілдік ежелгі Ғұн империясында да болған.

Тарих
Мемлекеттілік дегеннен шығады. Бергі тарихты былай қойғанда, бағзы ғұндарда биік мемлекетшіл сана-сезімнің, ар-намыстың болғаны қытай дерегіндегі мына бір шағын мысалдан-ақ байқалады: Түмен тәңірқұттың ұлы Мөде Ғұн мемлекетінің тізгінін өз қолына алған тұста, көрші жатқан шығыс ғулар (кейінгі сянбилердің ата-бабасы) Түмен тәңірқұттың «қанатты пырағын» сұрап кісі жібереді. Мөде: бір қылқұйрықтың көзін қимасақ, олармен қайтып іргелес ел боламыз дейді де, әкесінен қалған дүлдүл жүйірікті елшіге жетелетіп қоя береді. Арада көп өтпей, шығыс ғудың елшілері келіп тәңірқұттың ханымдарының бірін сұрайды. Тәңірқұт оған да мақұл болып, өзінің нақсүйерерін олардың қалауына береді. Үшінші жолы, ғу елшілері тағы келіп, ғұндармен арада екі жақтың шекаралық қарауылдары тұратын жердің ортасында жатқан иен