Бейсенбі, Маусым 22

Тарих

Қылышымның майын бер…

Қылышымның майын бер…

Тарих
Қылышымның майын бер... «Қылышымның майын бер» деген мақал болған. Яғни, сал-серілер дегеніміз кімдер? Сал-серілер – рыцарьлық орденнің қалдықтары. Ол – ертеден құрбаншыл, пидагер әскер болған. Яғни, жауға сауытсыз, кіреукесіз шабады екен. Әскерге ерліктің үлгісі көрсету, дем беру үшін. Сонда әскердің қолбасшылары «Аналар жауға сауытсыз шапқанда, сендер неден қорқасыңдар» дейді екен. Көп жағдайда сал-серілер түгелдей қырылатын болған. Былайша айтқанда, олар әскери әулеттен тараған. Мысалға, Украинадағы «запорожный казактардың көсемі» Тарас Бульба – сал-сері. Оларды Еуропада – рыцарьлар, Жапонияда – самурайлар деп атаған. Ал сал-серілердің «Қылышымның майын бер» деген сөзі қайдан шыққан? Ол мынадан шығыпты: егер де сері әлгі соғыстан әлдеқалай тірі қалып, қайтып келе жатқанда кез келген
Тұрсынхан Зәкенұлы     Мемлекетшілдік ежелгі Ғұн империясында да болған.

Тұрсынхан Зәкенұлы Мемлекетшілдік ежелгі Ғұн империясында да болған.

Тарих
Мемлекеттілік дегеннен шығады. Бергі тарихты былай қойғанда, бағзы ғұндарда биік мемлекетшіл сана-сезімнің, ар-намыстың болғаны қытай дерегіндегі мына бір шағын мысалдан-ақ байқалады: Түмен тәңірқұттың ұлы Мөде Ғұн мемлекетінің тізгінін өз қолына алған тұста, көрші жатқан шығыс ғулар (кейінгі сянбилердің ата-бабасы) Түмен тәңірқұттың «қанатты пырағын» сұрап кісі жібереді. Мөде: бір қылқұйрықтың көзін қимасақ, олармен қайтып іргелес ел боламыз дейді де, әкесінен қалған дүлдүл жүйірікті елшіге жетелетіп қоя береді. Арада көп өтпей, шығыс ғудың елшілері келіп тәңірқұттың ханымдарының бірін сұрайды. Тәңірқұт оған да мақұл болып, өзінің нақсүйерерін олардың қалауына береді. Үшінші жолы, ғу елшілері тағы келіп, ғұндармен арада екі жақтың шекаралық қарауылдары тұратын жердің ортасында жатқан иен
Сұлтанмахмұт Торайғыров: Әлиханның Семейге келуі

Сұлтанмахмұт Торайғыров: Әлиханның Семейге келуі

Тарих
Кеше, жақын Семейде, 21 октябрьде, бұрынғы жандарал мекемесі, «Бостандық үйіне» қарай топ-тобымен ағылған қазақ еді. Семинаристер бір рет, гимназистер бір рет, куристер, мұғалімдер бір рет, саудагерлер, қырдан келгендер де бар. «Сегіздегі бала сексендегі шал да қалмай» дегендей, тойға бара жатқандай бөрінің де мерейлері үстем, еңселері көтеріңкі, жүздері жарық, көздерінен, қозғалыстарынан қуанғандықтары көрініп тұрушы еді. Бір-біріне жолыққанда қуаныштан аман - сәлемді де ұмытып сөздері: «Поезд қашан келеді деу ғана» еді. Бұлар кімді тосады? Бұлардың поезд келген, келмегеніне не ісі бар? Әлде «Генерал-губернатор келеді, даяр болыңдар» деп жандарал өмір берді ме? Онда осындай қуана ма? Онда жалмауыздың жалғыз көзінде маңдайы жарқырап қазақтарды жолдан былай тұр деп қойша иіріп сабап жүретін
Күлпаш Ілиясова: Алаш әскерінің құрылуы мен қызметі хақында

Күлпаш Ілиясова: Алаш әскерінің құрылуы мен қызметі хақында

Тарих
Тарих ғылымдарының кандидаты, доцент  «Тәуелсіздік жылдарында алаштанушы-тарихшылар Кеңес Нұрпейісовтің «Алаш Һәм Алашорда», Мәмбет Қойгелдиевтің «Алаш қозғалысы» атты монографиялық зерттеулері, дәл осы тақырыпта 4 томдық және 3 томдық құжаттар мен материалдар жинақтары, сондай-ақ әдебиет шығармалары жарық көрді. Бұл еңбектер атына заты сай алаштың өзекті мәселелерін зерттеуге негіз болатын құнды шығармалар. Солардың ішінде Алаш әскерінің тарихы бар.  Бүгінге дейін Алаш әскері туралы арнайы қалам тартқан авторлар санаулы. Әзірге қазақ тіліндегі басылымдарда Марат Әбсеметовтың «Ұлттық әскердің де тарихы бар (Ана тілі. 13.02.1991), Күлпаш Ілиясованың «Алаш әскері» (Қазақ тарихы. — №6. 1997.), Ерлан Сайлаубайдың «Алашорда әскері» (Абай журналы. — №1. 2000.) атты мақалаларымен шектеліп оты
Әлихан Бөкейхан – қазақ ұлтшылдығының саяси көсемі

Әлихан Бөкейхан – қазақ ұлтшылдығының саяси көсемі

Тарих
Ербол  Тілешов филология ғылымдарының кандидаты, алаштанушы       Қазақтың ел мен жер турасындағы сан ғасырлық аңсары ХХ ғасырдың басында ұлтшылдық санаға ұласты. Қазақ ұлтшылдығының дәл осы кезеңде қалыптасуында, саяси және рухани идеологияға айналуында бірнеше себептер жатты. Біріншіден, аталған кезеңде қазақ зиялыларының үлкен шоғыры қалыптасты. Оның басында Ресейдегі саяси-қоғамдық жағдайлармен жақсы таныс, көшбасшылық қабілеті жоғары, қазақтың теңдігі мен бостандығын саяси жолмен ғана шешуге болатындығын терең түсінген Әлихан Нұрмұхаммедұлы Бөкейхан және рухани мәдениетіміздің ең белсенді тұлғасына айналған, жаңа ағартушылық дәуірді бастаған Ахмет Байтұрсынұлы тұрды. Екіншіден, Ресейдің ішіндегі саяси-қоғамдық ахуал орыс патшалығындағы халықтардың бостандық пен теңдік үшін сая
Қажығұмардың тартысты тағдыры

Қажығұмардың тартысты тағдыры

Тарих
Қажығұмар 1986 жылдың желтоқсанында ұлттық дербестікті көздейтін «Үміт» атты партия құрды және Қазақстанның астыртын ұйымдарымен байланыс жасады деген айыптаулармен, "шетел жансызы" деген желеумен 13 жылға екінші мәрте түрме жазасына кесіледі. Қажығұмар 40 жылдан астам өмірін түрмеде өткізді. Оның соңғы 13 жылында Үрімжідегі №1  түрмеде болды. Қытай өкіметі тарабынан саяси себептерге байланысты қудаланғаны үшін Қажығұмар Шабданұлы қамауда отырған кезде адам құқығын қорғау жөніндегі «Халықаралық рақымшылық» (Амнести интернешнл) ұйымы оны «ар-ождан тұтқыны» деп танып, Қытайдың құзыретті ресми орындарынан ол кісіге байланысты әділ тергеу мен ашық сот жүргізуін жүйелі түрде талап еткен. Қажекең сол №1 түрмесінде жатқанда «Пана» романын жазыпты. «Пана» романында сол замандағы Алтай мен
Ғұндар, Түркілер және Шыңғысхан бастаған моғол татарлар кімдер?

Ғұндар, Түркілер және Шыңғысхан бастаған моғол татарлар кімдер?

Тарих
Көк түріктен Шыңғысханға дейін 1 .ғұндар, түркілер және шыңғысхан бастаған моғол татарлар кімдер?. ғұндарды барша түрік текті ұлыстардың ата-бабасы ретінде қарастырады, ал ол қалайша түрік тілды? Жұңго жылнамаларында түріктерді ғұндардың басқа бір әулеті деп қарайды, ал одан бұрын жасаған телелер түрікпен ұқсас, салты да, тілі де бір.телелерден шыққан ұйғұр тайпасының тілі түрікше, бұны махмұт қашқари:”ұйғұрлардың тілі таза түрікше” деп баяндайды, ұйғұр қағаны мойынчордан қалған бытыктастағы тілде түркі қағаны білгі қағанның құлыптасындағы тылмен ұқсас.ал оғыздарда түрік, онда оғызбен ұйғұрдың ата-бабасы телелер яғыни төлестерде түрік болады, ал жұңго тарихнамаларында телелермен ғұндардың салты бірдей, тілінде тек аздаған парық бар дейді, бұған негізделсек ғұндарда телелермен ұқса
Кенесарының түбіне жеткен Ресей патшалығы емес, қазақтың өзі

Кенесарының түбіне жеткен Ресей патшалығы емес, қазақтың өзі

Тарих
Уәлихан ҚАЙСАРОВ, Кенесары қорының президенті:\r\n– Уәлихан Әбішұлы, Алаш баласы үшін қанын төккен, кешегі хандарымыздың соңғы тұяғы – Кенесары ханның басын елге қайтару жолында шетелге барып, біраз еңбектеніп қайтыпсыз. Әңгімемізді осыдан бастасақ?\r\n\r\n– Кенесары Қасымұлы – қазақ халқының сонау Ұлытау жерінде ақ киізге отырғызып сайлаған соңғы ханы. Ол – қазақ елін жеке, өз бетінше бөлек ел етсем деп армандаған, әрі осы ұлы арман жолында өз өмірін сарп еткен бірегей тұлға. Тарихи маңызы өте зор тұлға. Ең қымбат дүние адамның өмірі, халықтың намысы, бостандығы, азаттығы екені белгілі. Кенесары бабамыз осы арман жолында күресті.\r\n\r\nАмал не халқының бостандығы мен болашағы үшін күрескен сол ұлы ханның бас сүйегі өзгенің қолында – Ресейде жатыр. Бірақ нақты қайда жатқаны белгісіз. Баба