Бейсенбі, Қыркүйек 21

Tag: Алты Алаш

Алаш жұртының аяулы ақсақалы – Сұлтан Жанболат

Алаш жұртының аяулы ақсақалы – Сұлтан Жанболат

Алты Алаш
Қазақстан Жазушылар Одағы Басқармасы Секретариатының шешімімен тағайындалған Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығы Қытайда тұратын қандасымыз белгілі жазушы, тарихшы-ғалым, мемлекет және қоғам қайраткері Сұлтан Рамазанұлы Жанболатовқа да берілгенін хабарлаған едік. Бұл мәртебелі сыйлықты шетелдегі бес миллион қандастардан бес-ақ кісі иеленген. Олар – Халифа Алтай, Қажығұмар Шабданұлы, Хасен Оралтай, Ғалым Қалибекұлы және Дүкен Мәсімхан. Осы орайда оқырман қауымға Сұлтан Жанболаттың шығармашыл еңбек жолын таныстыра кеткенді жөн көрдік. Профессор, жазушы, ҚХР белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, ғалым Сұлтан Жанболатов қазіргі таңда ҚХР-дың Үрімжі қаласында тұрады. Сұлтан Рамазанұлы Жанболатов 1936 жылы ҚХР Тарбағатай аймағы Шағантоғай ауданында дүниеге келген. 1956 жылы Шыңжаң институтының фи
Өлмейтін өсиет

Өлмейтін өсиет

Алты Алаш
Өмірі өлмейтін өсиет! Себебі, беретін ғибраты әліге дейін бір мысқал да кемімеген. Ұлықпан ұзақ уақыт сапар шегерінде ұлына үш түрлі өсиет қалдырып: – Әйеліңе сырыңды айтпа, жаңа байығаннан қарыз алма, әкімнің нөкерімен дос болма, – дейді. Баласы әкесінің айтқандарын тексеріп көргісі келді. Сосын, бір қойды сойып, етін қапқа салып, қанын сорғалатып үйіне келді. Әйелі:– Бұл не? – деп сұрады. Ері: – Түзде бір кісімен ерегісіп, байқамай өлтіріп алдым. Қаптағы соның денесі. Қораға көмейік, сен ешкімге айтпа, – деді. Ертесіне жаңа байыған танысынан әдейі қарыз алды. Арғы күні әкімнің Дәруһа нөкерін қонаққа шақырып, онымен дос болды. Бір күн отбасында ойламаған жерден жанжал туады. Әйелі екеуі біраз жерге барысады. Әйелі шыдамай кетіп: – Құдайыңды ұмытайын деген екенсің. Қылмысыңды әшкерелеп,
Мағжан Жұмабаевтің  салт-дәстүр жырлары

Мағжан Жұмабаевтің салт-дәстүр жырлары

Әдебиет
Бесік жыры Күнім, айым, Еркетайым, Бөлейін енді. Тыста дауыл, Жатқан ауыл, Ұйқың да келді. Жұмсақ бесік, Жылы төсек, Жата ғой, қозым, Әлди, бөпем, Әлди, бөпем, Ұйықта, жұм көзің. Құлыншақтар, Қозы, лақтар – Бәрі-ақ ұйқыда. Сен – жұлдызым, Сен – көз нұрым, Кір тәтті ұйқыға. Сая жаным, Балапаным, Соқсын дауыл, жел, Болма алаң, Сүйген анаң Сақтар, анық біл Беу-беу, бөпем, Беу-беу, бөпем,                 Әлди, әлди-ай! Сәулем, еркем, Күні ертең                 Толарсың сен ай. Пісіп алмам, Толып бағлан,                 Жүгіріп жүрерсің. Сұлу сүйрік, Жорға жүйрік                 Тайға мінерсің. Қара жарғақ, Түлкі тымақ Шоқтап киерсің. Қуанып, қалқам, Ерке марқам,                 Қысып сүйермін. Мініп тұ
Қасымхан Бегманов: Мұстафа Шоқай жолымен…

Қасымхан Бегманов: Мұстафа Шоқай жолымен…

Алты Алаш
«Мұстафа Шоқай  жолымен» жобасы бойынша бұқаралық ақпарат құралдары және  шоқайтанушы әрі  тарихшы ғалымдардан құралған арнайы экспедиция  Қасымхан Бегмановтың ұйымдастыруымен сапарға шыққанынан кезінде баспасөз арқылы хабардар едім. Автордың әр сапардан оралған сайын атқарған жұмыстары жайлы сол тұста республикалық мерзімдік басылымдар мен телевидение арқылы халыққа беріп отырған есептерімен өте жақсы таныспын. Нәтижесінде, Мұстафа Шоқай жайлы көптеген тың  деректерге қаныға түстік. Қазіргі уақытта зерттеушілер, әсіресе тарихшы мамандардың жазылар еңбектерінің деректік базасын кеңейте түсуге тікелей қатысуына мүмкіндіктері зор. Бұл мақсатқа олар сол замандағы оқиғаларды көзімен көрген немесе оны басынан өткізген адамдармен арнайы сұхбаттасу арқылы жете алады. Расында бұл мүмкіндікті па
Нұрбол ҚАБИ. Мағжанның жұмбақ өлімі туралы аңыз бен ақиқат

Нұрбол ҚАБИ. Мағжанның жұмбақ өлімі туралы аңыз бен ақиқат

Алты Алаш
 Мағжан Жұмабаев 1938 жылы атылды ма? Бастауыш сыныпта – ана тілін, орта буында – әдебиетті оқыдық. Бала күнімнен Мағжанды сүйіп оқушы едім. Шығармаларын ерекше қызығып оқыдым, патриоттық рухқа толы өлеңдерінен нәр алдым. Соңғы кездері мені бір сұрақ мазалап жүр. Барлық оқулықтарда Мағжанның өмірбаяны қысқа жазылатын, тиісішне бір ғана сөйлеммен аяқталатын. Әлі де солай. Онда: Мағжан Жұмабаев 1938 жылы наурыз айының 19-ы күні қайтыс болған делінеді. Мәселе әдебиет кітаптары яки Мағжан туралы тараудың қалай аяқталуында да емес, мәселе мынада болып отыр. Кейінгі кезде "Репрессияда Мағжан, Сәкен, Міржақыптар тірі қалған" деген сөздер ауыздан-ауызға айтылып та, жазба беттерінде жарыса жазылып та жүр. Жел тұрмаса – шөтпің басы қимылдамасы анық. Сәкен Сейфуллин, Міржақып Дулатовтар туралы сәл к
Ықылас Ожайұлы   Қара өлең – тұтас ұлттың рухани генефоны

Ықылас Ожайұлы Қара өлең – тұтас ұлттың рухани генефоны

Әдебиет
Қара өлең – ықылым замандардың елегінен өткен, бір ғана автордың емес, тұтас ұлттың рухани генефоны. Дәлірек айтсақ, тектік негізі мен жаралымы. Эпостарға ЕС жұпарлап, қара өлеңге КІНДІК байламайынша қолға қалам алуға болмайды. Емлесі (жазылуы) қазақша дегеніңіз болмаса, ойын (мазмұнын) адам түсінбейтін, бейнебір тәржімә іспетті тексіз (генетикадан ада) өлеңдердің қаулап кетуінің түпкі тіні осында жатыр. Біз Алла жеткірсе бұл тақырыпқа қайыра оралып, сол шіркіндердің атын атап, өңін түстей отырып жеке-жеке жіліктейтін боламыз. Қысқасы, сөзуар, күшеншек, қолдан түнеріп өлең құрайтын «ақынсымақтарға» ШЫН ӨЛЕҢНІҢ мәртебесі осылай болады деген мақсатпен қара өлеңнің ғашықтық саласынан бірер шумақтар ұсынып отырмын... Жылқым жусар сәскеде Шаппакөлге, Жаным сергір сен жақтан соққан ж
Тұрсынхан Зәкенұлы     Мемлекетшілдік ежелгі Ғұн империясында да болған.

Тұрсынхан Зәкенұлы Мемлекетшілдік ежелгі Ғұн империясында да болған.

Тарих
Мемлекеттілік дегеннен шығады. Бергі тарихты былай қойғанда, бағзы ғұндарда биік мемлекетшіл сана-сезімнің, ар-намыстың болғаны қытай дерегіндегі мына бір шағын мысалдан-ақ байқалады: Түмен тәңірқұттың ұлы Мөде Ғұн мемлекетінің тізгінін өз қолына алған тұста, көрші жатқан шығыс ғулар (кейінгі сянбилердің ата-бабасы) Түмен тәңірқұттың «қанатты пырағын» сұрап кісі жібереді. Мөде: бір қылқұйрықтың көзін қимасақ, олармен қайтып іргелес ел боламыз дейді де, әкесінен қалған дүлдүл жүйірікті елшіге жетелетіп қоя береді. Арада көп өтпей, шығыс ғудың елшілері келіп тәңірқұттың ханымдарының бірін сұрайды. Тәңірқұт оған да мақұл болып, өзінің нақсүйерерін олардың қалауына береді. Үшінші жолы, ғу елшілері тағы келіп, ғұндармен арада екі жақтың шекаралық қарауылдары тұратын жердің ортасында жатқан иен
Мұхтар Мағауин       Әйел махаббаты

Мұхтар Мағауин Әйел махаббаты

Әдебиет
( - Иә... шын сүйе алатын тек әйел ғана)    Мопассан. «Орындық тоқушы әйел». – Құдай-ау, біз көріспегелі он шақты жылдан асып кетіпті ғой! – Иә, Бәтимаш, ол кезде біз қыз едік... Бес биенің сабасындай толық, етжеңді келген қара торы әйел Бәтима өзінің бір кезде қыз болғанына шынымен таңырқай сәл аңырып қалды да, диванда шалқайып жатқан күйінде, сағынып көріскен досы Зияны құшағына қыса түсті. «Қыз күнінде бәрі жақсы, жаман қатын қайдан шығады» деген осы екен-ау, қазіргі түріміз мынау, - деп қойды. – Сені айтпаймын, - деді аздан соң Зияға күле қарап, бойың өсіп, бет бейнең ашаңданып, денең толысыңқырағаны болмаса, сол уылжыған қалпың, әлі кыздан арықсың. Мектепте жоғарғы кластарда оқып жүргенде өзімізді бойжеткен санаушы едік, бала екенбіз онда. Студенттік жылдар ғой, шын дәурен