Жаңа Конституция – ел дамуының жаңа кезеңі: Сенат депутатының пікірі

Қазақстанда жаңа Конституция жобасы саяси жүйені кешенді жаңғырту бастамасынан кейін әзірленіп, қоғам талқысына ұсынылды. Сенат депутаты Есбай Амангелді Ғабдылкәрімұлы бұл құжатты ел дамуының тарихи кезеңін айқындайтын стратегиялық негіз деп бағалайды.

Қазақстандағы жаңа Конституция жобасын әзірлеу жұмыстары 2025 жылғы қыркүйек айында Мемлекет басшысының халыққа арнаған Жолдауында саяси жүйені кешенді жаңғырту жөніндегі бастамаларды жариялауымен басталды. Осы жолдауда елдің басқару құрылымын заманға сай бейімдеу, бір палаталы парламент құру және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын кеңейту туралы маңызды мақсаттар айқындалды. Осыдан кейін Парламенттік реформаны іске асыру жөніндегі жұмыс тобы мен Конституциялық комиссия құрылып, азаматтардың, сарапшылар мен қоғамдық ұйымдардың ұсыныстары негізінде жаңа Конституция жобасы әзірленді.

Депутаттың айтуынша, бұл құжат – тарихи маңызы бар бастама.

Жаңа Конституция жобасы елдің дамуының жаңа кезеңіне қадам басқан тарихи құжат. Оның жатық тілі мен ұғынықты стилі оқырманға маңызды өзгерістердің мән-мағынасы мен бағыттарын бірден түсінуіне мүмкіндік береді. Бұл құжат қоғам мен мемлекеттің стратегиялық бағытын айқындайды және құқықтық жүйеде сапалы өзгерістерге жол ашады.

Реформа ауқымды қоғамдық талқылаулармен қатар жүріп отыр.

Конституциялық реформа ауқымды талқылаулар мен қоғаммен ашық диалог нәтижесінде жүзеге асырылуда. Әрбір азамат өз ұсынысын білдіруге мүмкіндік алды, мыңдаған ұсыныс жүйеленді. Бұл жүйелі жаңғыру, әділдік пен құқық үстемдігін еліміздің даму іргетасына айналдыруға бағытталған маңызды қадам. Жаңа Конституцияның әр нормасы халықтың мұң-мұқтажы мен арман-аңсарын, еліміздің ұзақ мерзімді дамуын ескеретін саналы шешім.

Конституциялық комиссия отырысында бірқатар нақты толықтырулар енгізілген.

Конституциялық комиссияның отырысында жаңа жобаның нақты толықтырулары талқыланды. Волонтерлік қызметті конституциялық деңгейде бекіту ұсынылып, енді Конституцияға «Қазақстан Республикасында ерікті әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік қамсыздандырудың өзге де нысандарын құру, волонтерлік қызмет пен қайырымдылықты ынталандыру» нормасы енгізілді. Бұл қоғамдағы белсенді азаматтық ұстанымды қолдап, азаматтардың дамуға өз үлесін қосуына құқықтық мүмкіндік береді.

Саяси жүйені жаңғыртуға бағытталған өзгерістер де назарда.

Саяси жүйенің тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған өзгерістер де қаралды. Вице-президент институты енгізіліп, меншік нысандары институты кеңейтілді. Бұл қадам билік құрылымының икемділігін арттырып, қоғамдағы әр түрлі мүдде мен көзқарастардың саяси арнаға түсуін күшейтеді.

Жаңа жоба адам құқықтарын басты құндылық ретінде бекітеді.

Жаңа Конституция жобасы адамның құқықтары мен бостандықтарын мемлекеттің ең басты құндылығы ретінде бекітіп, әділдік, заң үстемдігі және тең мүмкіндік қағидаттарын конституциялық деңгейде қамтамасыз етеді. Парламенттің өкілеттілігінің күшеюі, билік тармақтары арасындағы тепе-теңдік пен өзара жауапкершіліктің артуы мемлекеттік шешімдердің сапасын жақсартып, қоғамның билікке сенімін нығайтады.

Құрылымдық өзгерістер заң шығару процесінің тиімділігін арттыруға бағытталған.

Құрылымдық өзгерістер саяси институттарды жаңарту мен демократиялық механизмдерді күшейтуге бағытталған. Бір палаталы парламент моделі заң шығару процесінің тиімділігін арттырып, қоғамдық пікір мен партиялық ұстанымдардың заң жобаларына ықпалын күшейтеді. Бұл ұлттық диалогтың кеңеюіне және азаматтық белсенділіктің институционалдық арналар арқылы жүзеге асуына жағдай жасайды.

Жобаның философиялық мәні де ерекше атап өтіледі.

Жаңа Конституцияның философиялық мәні де ерекше. Ол әділдік пен қоғамның бірлігі қағидаттарын нақты заңдық норма ретінде бекітеді. Халық пен мемлекеттің өзара қатынасы, биліктің есеп берушілігі мен ашықтығы, азаматтардың құқықтары мен еркіндігі барлығы жаңа құқықтық жүйенің негізін құрайды.

Сонымен бірге білім мен ғылым саласына басымдық беріледі.

Сонымен қатар жаңа Ата заң білімді, ғылым мен инновацияны, адами капиталды дамытуға кепілдік береді. Адамның жеке қабілеті, білімі мен адал еңбегі елдің басты ресурсына айналып, ұлттық дамудың алдыңғы қатарында тұрады. Бұл жаңа Конституцияның адамды ең басты құндылық ретінде қарастыруын көрсетеді.

Қорытындылай келе, депутат жаңа жобаны мемлекеттіліктің құқықтық тірегі ретінде бағалайды.

Жалпы, ұсынылып отырған Конституция жобасы еліміздің саяси, әлеуметтік және экономикалық дамуының құқықтық іргетасы. Ол мемлекеттіліктің тұрақтылығын қамтамасыз етіп, қоғамның сенімін арттырады, Қазақстанның Әділетті, Қуатты, Қауіпсіз және Таза мемлекет ретінде қалыптасуына жол ашады. Бұл құжат – халықтың ертеңіне сеніммен қарауына негіз болар тарихи маңызды қадам.

Қазақстан Республикасы Парламенті

Сенатының депутаты – Есбай Амангелді Ғабдылкәрімұлы