Партриотизм – символдық сөз емес, стратегиялық бағдар

фото:ашықдереккөз

Қазақстанның болашағы жастарға байланысты екені туралы тезис соңғы жылдары жиі айтылып жүр. Алайда Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркістандағы сөзі бұл ұғымды жаңа мазмұнмен толықтырды. Енді патриотизм – эмоция немесе ұран емес, елге нақты пайда әкелетін әрекет ретінде қарастырыла бастады.

Түркістан өңіріндегі жастар үлесінің жоғары болуы – демографиялық артықшылық. Бірақ бұл артықшылық автоматты түрде нәтиже бермейді. Егер жастар сапалы білім алмаса, еңбек нарығына бейімделмесе және нақты дағды қалыптастырмаса, демография ресурс емес, керісінше әлеуметтік қысымға айналуы мүмкін. Сондықтан президент көтерген мәселе – тек сенім емес, жауапкершілік туралы.

Бұл жерде маңызды сұрақ туындайды: қазіргі жастарға қандай модель ұсынылып отыр? Бұрынғыдай «елді сүю» ұғымы абстрактілі деңгейде қалмай, нақты үш бағыт арқылы көрініс табуда – білім, еңбек және нәтиже.

Біріншіден, білім – жаңа патриотизмнің іргетасы. Қазіргі әлемде елдің бәсекеге қабілеттілігі табиғи ресурстармен емес, адами капиталмен өлшенеді. Қазақстандық оқушылардың халықаралық олимпиадалардағы жетістіктері – осы бағыттағы әлеуеттің бар екенін көрсетеді. Бірақ бұл жетістіктер жүйелі сипат алуы үшін білім беру сапасы өңірлер арасында тең болуы тиіс. Әйтпесе, «элиталық білім» мен «қолжетімсіз білім» арасындағы алшақтық күшейе береді.

Екіншіден, еңбек мәдениеті. Президент атап өткендей, қоғамда адал еңбек басты құндылыққа айналуы керек. Бұл – посткеңестік кеңістікте әлі толық қалыптаспаған түсінік. Көп жағдайда табыс пен мәртебе еңбектің сапасына емес, байланыс пен мүмкіндікке тәуелді болып келгені жасырын емес. Сондықтан еңбекқорлықты ұлттық мінезге айналдыру – тек моральдық үндеу емес, экономикалық қажеттілік.

Үшіншіден, нәтиже. Қазіргі патриотизмнің басты өлшемі – нақты жетістік. Бұл мәдениетте де, спортта да, ғылымда да көрініс табуда. Мысалы, Димаш Құдайбергеннің әлемдік сахнадағы табысы Қазақстанның жұмсақ күшін күшейтсе, Михаил Шайдоровтың Олимпиададағы жеңісі елдің спорттық әлеуетін көрсетті. Бұл – жастар үшін абстрактілі емес, нақты үлгі.

Алайда мәселенің екінші жағы да бар. Сарапшылардың айтуынша, жастардан нәтиже талап ету үшін мемлекет те сапалы орта ұсынуы тиіс. Бұл – білім беру инфрақұрылымы, әділ бәсеке, ашық әлеуметтік лифттер және еңбек нарығындағы тең мүмкіндік. Егер бұл шарттар орындалмаса, «еңбек етсең – жетістікке жетесің» деген формула сенімсіз ұранға айналып кетуі мүмкін.

Тағы бір маңызды фактор – цифрландыру мен жаңа экономика. Қазіргі жастар – цифрлық ортада өсіп келе жатқан буын. Олар үшін патриотизм тек дәстүрлі құндылықтармен емес, технологиялық даму, стартап мәдениеті, инновациямен де байланысты. Егер ел ішінде осы бағыттарға жағдай жасалса, жастардың әлеуеті сыртқа кетпей, ішкі нарықта іске асады.

Сонымен қатар, қазіргі жаһандану жағдайында патриотизмнің өзі өзгеріп жатыр. Бұрын ол көбіне «ішкі тұйық» сипатта болса, қазір ашық, бәсекеге қабілетті модельге айналды. Яғни, өз еліңді дамыту – оны әлемдік деңгейде таныту, халықаралық бәсекеде жеңе алу дегенді білдіреді. Бұл тұрғыда мәдениет, спорт және білім салаларындағы жетістіктер тек ішкі мақтаныш емес, сыртқы имидждің де бөлігіне айналып отыр.

Президенттің «прогресс өздігінен келмейді» деген пікірі осы контексте ерекше маңызды. Бұл – қоғамдағы инфантильді күтулерден арылу қажеттігін білдіреді. Яғни, мемлекет пен қоғам арасындағы жаңа келісім қалыптасып жатыр: мемлекет мүмкіндік береді, ал азамат нәтиже көрсетуі тиіс.

Партриотизм – символдық сөз емес, стратегиялық бағдар. Қазақстан үшін ендігі басты міндет – жастарды тек қолдау емес, оларды нәтижеге жұмыс істейтін жүйеге енгізу. Егер бұл модель іске асса, патриотизм шынайы мазмұнға ие болады. Ал егер ол тек риторика деңгейінде қалса, жастар мен мемлекет арасындағы сенім әлсіреуі мүмкін. Сондықтан бүгінгі таңда ең өзекті сұрақ – жастардың қандай болатынында емес, мемлекет сол жастарға қандай мүмкіндік беріп отыр деген мәселе.

altyalash.kz